Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thực hiện Chương trình chuyển đổi số quốc gia, ngành Tư pháp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy lẫn phương thức hoạt động. Một trong những dấu ấn quan trọng nhất của giai đoạn này chính là việc triển khai xét xử trực tuyến – mô hình xét xử ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động tố tụng. Không chỉ đơn thuần là giải pháp kỹ thuật, xét xử trực tuyến được xem là bước chuyển lớn của nền tư pháp số Việt Nam, tác động trực tiếp đến hiệu quả xét xử, quyền tiếp cận công lý của người dân và năng lực quản trị của hệ thống Tòa án.
Xét xử trực tuyến là gì?
Khái niệm xét xử trực tuyến
Xét xử trực tuyến là hình thức tổ chức phiên tòa trong đó một số hoặc toàn bộ người tham gia tố tụng (bị cáo, đương sự, người làm chứng, luật sư…) tham gia phiên xét xử thông qua hệ thống kết nối trực tuyến, thay vì phải có mặt trực tiếp tại phòng xử án truyền thống. Phiên tòa vẫn do Tòa án nhân dân chủ trì, bảo đảm đầy đủ trình tự, thủ tục tố tụng theo quy định của pháp luật.
Điểm cốt lõi của xét xử trực tuyến không nằm ở việc “xét xử từ xa” đơn thuần, mà ở việc ứng dụng công nghệ để duy trì đầy đủ bản chất tranh tụng, tính công khai và quyền tố tụng của các bên.
Cơ sở pháp lý của xét xử trực tuyến tại Việt Nam
Việc triển khai xét xử trực tuyến tại Việt Nam được đặt trên nền tảng pháp lý rõ ràng, tiêu biểu là:
- Nghị quyết của Quốc hội về tổ chức phiên tòa trực tuyến;
- Quy định, hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC);
- Sự điều chỉnh, bổ sung trong quá trình áp dụng Bộ luật Tố tụng Hình sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự và Luật Tố tụng Hành chính.
Những văn bản này cho thấy xét xử trực tuyến không phải giải pháp tình thế, mà là một phương thức tố tụng hợp pháp trong hệ thống tư pháp Việt Nam.
Giải pháp hoàn thiện xét xử trực tuyến trong thời gian tới
Hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ
Cần tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy định trong luật tố tụng để:
- Thừa nhận đầy đủ giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử;
- Quy định chi tiết trình tự, thủ tục xét xử trực tuyến;
- Bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Đầu tư hạ tầng công nghệ và bảo mật
Nhà nước cần ưu tiên đầu tư:
- Phòng xử án trực tuyến đạt chuẩn;
- Hệ thống kết nối ổn định, an toàn;
- Giải pháp bảo mật dữ liệu tư pháp theo tiêu chuẩn cao.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tư pháp
Đào tạo kỹ năng công nghệ cho cán bộ Tòa án, đồng thời tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn để người dân hiểu và chủ động tham gia xét xử trực tuyến.
Kết luận
Xét xử trực tuyến là xu thế tất yếu trong tiến trình xây dựng nền tư pháp số Việt Nam. Dù còn nhiều thách thức về pháp lý, kỹ thuật và con người, nhưng những lợi ích mà mô hình này mang lại là không thể phủ nhận. Với sự chỉ đạo của Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao và quyết tâm đổi mới của toàn ngành Tư pháp, xét xử trực tuyến hứa hẹn sẽ trở thành động lực quan trọng nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm công lý và phục vụ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong kỷ nguyên số.
