Trong nhiều năm gần đây, mô hình sử dụng lao động thời vụ và cộng tác viên ngày càng phổ biến tại Việt Nam. Các lĩnh vực như bán lẻ, bất động sản, marketing, thương mại điện tử, logistics hay giáo dục đều tận dụng hình thức này nhằm tối ưu chi phí vận hành.

Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp đang sử dụng cộng tác viên theo cách “ngụy trang” cho quan hệ lao động thực tế để tránh nghĩa vụ:

• Không ký hợp đồng lao động
• Không đóng BHXH bắt buộc
• Không trả chế độ phép năm, thai sản
• Né trách nhiệm khi xảy ra tai nạn lao động

Đây là hành vi tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn. Theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, việc xác định quan hệ lao động không phụ thuộc tên gọi hợp đồng mà dựa trên bản chất thực tế của công việc.

Thế Nào Là Sử Dụng Lao Động Sai Bản Chất?

Dù doanh nghiệp gọi là “cộng tác viên”, “freelancer” hay “đối tác”, nhưng nếu tồn tại các yếu tố dưới đây thì cơ quan chức năng vẫn có thể xác định là quan hệ lao động:

Nếu người lao động làm việc toàn thời gian, chịu điều hành trực tiếp nhưng doanh nghiệp chỉ ký hợp đồng cộng tác viên thì đây có thể bị xem là che giấu hợp đồng lao động.

Quy Định Pháp Luật Liên Quan Doanh Nghiệp Cần Biết

1. Bộ Luật Lao Động 2019

Theo Điều 13 Bộ luật Lao động 2019:

Hợp đồng có tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, chịu quản lý điều hành thì vẫn được xem là hợp đồng lao động.

Điều này đồng nghĩa:

• Không thể dùng tên “cộng tác viên” để né nghĩa vụ lao động
• Cơ quan thanh tra sẽ căn cứ bản chất công việc
• Người lao động có quyền khởi kiện yêu cầu công nhận quan hệ lao động

2. Nghĩa Vụ Đóng Bảo Hiểm Xã Hội

Theo Luật BHXH hiện hành:

Người làm việc theo hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Nếu doanh nghiệp cố tình:

• Không đóng BHXH
• Ký hợp đồng cộng tác viên giả tạo
• Tách lương thành phụ cấp để giảm đóng BHXH

thì có thể bị:

• Truy thu BHXH
• Tính lãi chậm nộp
• Xử phạt hành chính
• Thậm chí xử lý hình sự nếu trốn đóng số tiền lớn

Xem thêm:  Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh: Doanh nghiệp hay “mắc bẫy” ở đâu?

Mức Phạt Khi Sử Dụng Cộng Tác Viên Sai Bản Chất

Thống Kê Các Rủi Ro Pháp Lý Phổ Biến

Mức Xử Phạt Theo Nghị Định 12/2022/NĐ-CP

Tổng chi phí doanh nghiệp phải gánh thường lớn hơn nhiều lần so với số tiền “tiết kiệm” được khi lách luật.

Ví Dụ Thực Tế Về Rủi Ro Pháp Lý

Trường Hợp Marketing Agency

Một công ty truyền thông tại TP.HCM ký “hợp đồng cộng tác viên” với 15 nhân sự chạy quảng cáo Facebook toàn thời gian.

Đặc điểm làm việc:

• Chấm công hàng ngày
• Làm tại văn phòng
• Có quản lý trực tiếp
• Nhận lương cố định mỗi tháng

Sau khi xảy ra tranh chấp nghỉ việc:

• Người lao động khởi kiện
• Tòa xác định đây là quan hệ lao động thực tế
• Công ty bị truy đóng BHXH gần 400 triệu đồng
• Phải thanh toán thêm trợ cấp và tiền phép năm

Đây là tình huống rất phổ biến hiện nay ở doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Sự Khác Biệt Giữa Lao Động Thời Vụ Và Cộng Tác Viên

Bảng So Sánh Chi Tiết

Nhiều doanh nghiệp đang nhầm lẫn hoặc cố tình đánh tráo hai khái niệm này để giảm chi phí nhân sự.

Các Ngành Nghề Có Rủi Ro Cao Bị Thanh Tra

Nhóm Doanh Nghiệp Dễ Vi Phạm

Các lĩnh vực có biến động nhân sự lớn thường là trọng điểm thanh tra lao động.

Doanh Nghiệp Cần Làm Gì Để Hạn Chế Rủi Ro?

1. Xác Định Đúng Bản Chất Quan Hệ

Doanh nghiệp cần rà soát:

• Có quản lý trực tiếp không?
• Có thời gian làm việc cố định không?
• Có trả lương định kỳ không?

Nếu có đầy đủ yếu tố lao động thì nên ký hợp đồng lao động đúng quy định.

2. Không Lạm Dụng Hợp Đồng Cộng Tác Viên

Hợp đồng cộng tác viên chỉ phù hợp khi:

• Làm việc theo dự án
• Không chịu quản lý giờ giấc
• Có tính độc lập cao
• Tự chủ phương thức làm việc

3. Chuẩn Hóa Hồ Sơ Nhân Sự

Doanh nghiệp nên:

• Lưu trữ hợp đồng rõ ràng
• Có mô tả công việc cụ thể
• Tách biệt freelancer và nhân viên chính thức
• Kiểm tra định kỳ hồ sơ BHXH

Xem thêm:  Doanh nghiệp bị đối tác chiếm dụng vốn – hướng thu hồi nợ hiệu quả theo pháp luật

Xu Hướng Thanh Tra Lao Động Giai Đoạn 2025 – 2026

Theo xu hướng hiện nay:

• Cơ quan BHXH đang siết chặt việc truy thu
• Dữ liệu thuế và lao động được liên thông
• Nhiều doanh nghiệp bị kiểm tra đột xuất

Các mô hình:

• “CTV full-time”
• “Nhân viên thử việc kéo dài”
• “Freelancer làm cố định”

đều có nguy cơ bị xem xét lại bản chất pháp lý.

Kết Luận

Việc sử dụng lao động thời vụ hay cộng tác viên không sai nếu đúng bản chất công việc. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp cố tình biến quan hệ lao động thành hợp đồng cộng tác để né nghĩa vụ BHXH và trách nhiệm pháp lý thì rủi ro phát sinh là rất lớn.